Rubrikalar: KÖŞƏ YAZARLARI XuralTAC

Dost-dost deyə-deyə…

Etimad Başkeçid

“İnsanlara dostlarına görə qiymət verməyin, ona qalsa, İudanın dostlarından yox idi!”

E.Heminquey

Bizdə adamı yaxşı tərəfindən xarakterizə etmək istəyərkən, ona şamil olunan yaraşıqlı epitetlərin sonuna mütləq bir “sədaqətli dost” ifadəsi də qoşmağı unutmurlar. Xüsusən də, epitafiya janrında yazılmış boğazdan yuxarı sicilləmələrdə. Bəs, filankəs “çox sədaqətli dost idi” deyə.

Baxırsan, adamın dirisindən xəbəri olmayanın birisi, ölüsünün başının üstünü alıb, muzdla ağlayan arvadlarsayağı elə şivən qoparır ki, ölü yaddan çıxır, bunun əhvalına yanmağa başlayırsan.

Sözüm onda deyil, mən “sədaqətli dost” haqqında danışmaq istəyirəm.

Bu günlərdə oturduğum bir məclisdə məni dönə-dönə “vəfalı, sədaqətli dost” kimi tərifləyib, şənimə badə qaldıran bir sənətkarın üzünə qayıtmaq istədim. İstədim deyəm ki, bu dünyada ən sədaqətli, vəfalı varlıqlar itlərdir. O da hamısı yox! İnsandan vəfa ummaq özü də əbləhlikdir…

Sonra fikirləşdim ki, məclisin pafosu ilə heç uyuşmayan bu sözlər daş və qurbağa gölü effekti yaradacaq, bayaqdan mənim sağlığıma nitq irad eləyən həmkarımın sifəti qəfildən dəyişəcək və o, sözümün ardını gözləmədən:

– Sən oturub çörək kəsdiyin adamları təhqir eləyirsən? – deyə bozaracaq. Mən isə “çörək kəsmək”lə bağlı da nələrsə deyəcəyəm, məsələ bir az da qəlizləşəcək. Odu ki, səsimi içimə salıb, səbirlə məclisin bitməsini gözlədim və bu yazını yazmağı qərara aldım.

Ondan başlayım ki, qədimlərdə qulun comərdliyi onun sahibinə sədaqəti ilə ölçülürmüş. Sədaqət iyerarxiya münasibətləri sisteminin əhəmiyyətli ünsürlərindən biri sayılırmış. O zamanlarda taxta çıxan padşahlar and içməzmişlər, əksinə, təbəələr ona sədaqət andı içərmişlər. Bu, bir növ ictimai müqavilə imiş, bu andı pozmaq cinayət törətməyə bərabər tutulurmuş.

Bəlli məsələdir, insan eqosunun özəllikləri belədir ki, iki fərdin belə bir-birinə eyni dərəcədə sədaqətli olması mümkünsüzdür.

Bunu qədim insanlar bizdən yaxşı bilirdi.

Nəticədə, insanların bir-birinə sədaqət andı içməsi, uzaq səfərlərə çıxan cəngavərlərin öz sevgilisinə “sədaqət kəməri” taxması kimi məsələlər meydana çıxırdı. İşgəncə alətini xatırladan “sədaqət kəməri” haqqında ayrıca danışmaq lazımdır. Bu kəmər qadın bədəninin bütün aşağı hissəsini “blokirovka” edən iri dəmir konstruksiyadan ibarət olurdu. Cəngavərlik romanlarında bu barədə çox danışılıb, Avropa muzeylərində nümayiş etdirilən belə kəmərlərin çeşidi isə “göz oxşayır”.

Bu sırada Oskar Uayldın “Dorian Qreyin portreti” əsərindəki sətirləri xatırlamaq lazım gəlir. Sənətkar yazır ki, “həyatında bircə dəfə sevənləri mən dayaz adamlar sayıram. Onların sədaqəti, vəfası yalnız vərdiş letargiyası, yaxud təxəyyülün kasadlığından irəli gəlir. Bu, sadəcə gücsüzlüyün sübutudur, mülkiyyətçi tamahkarlığıdır”.

Uayldın “Sədaqətli dost” adlı bir hekayəsi də var – burada bir-birinə “dost” deyib, dördəlli yapışanların həyat hekayəti nəql olunur. Axırda məlumdur, biri o birisinin anasını ağlar qoyur.

“Sədaqətli dost” ifadəsinin özü də nitq ştampından başqa bir şey deyil, məncə. Bu, “şirin şərbət” kimi səslənir. “Dost” sözündə “sədaqət”, “vəfa” kimi semantik, sıradan qavramlar ehtiva olunmur məgər?

Ötənlərdə sənətkarlar klassik dostluq anlamının (sədaqət bir yana qalsın), yalnız fiksiya olduğunu çox gözəl ifadə etmişlər:

Dost yolunda cəfa çəkdim, can üzdüm,
Yetişmədim bir məkana, ay Mədəd.

Ya da:

“Dost”, “dost” deyə-deyə neçəsinə sarıldım,
Mənim sadiq yarım qara torpaqdır.

Yaxud da:

Gunçıxandan günbatana yürüdüm,
Bir dost bulammadım, gün axşam oldu.
Hər ürəyə, hər könülə boylandım,
Bir dost bulammadım, gün axşam oldu…

Sufi şairlərinin “dost” deyərkən, yalnız Allahı nəzərdə tutmaları təsadüfi deyil.

Ətrafınıza diqqət yetirin, görün, hansısa gerçəkləri pərdələmək və öz eqosunu təmin etmək üçün “sədaqət”, “vəfa”, “dost” kimi ibarələrdən çox ustalıqla nə qədər adam istifadə edir?

Bunun yalnız bir adı var: özündə olmayanlardan danışmaq!

Bir-birinə qarşı dürüst olmaq, hər addımda yalana, fəndgirliyə baş vurmamaq, aradabir vicdanının da səsini dinləmək kifayətdir ki, bu yalançı dostluqların girovuna çevrilməyəsən…

Paylaş:

Son Əlavələr

  • GÜNDƏM
  • XuralTAC

28 saylı Sabunçu dairəsi üzrə daha bir şikayət təmin olunmadı-MSK-dan qərar

Mərkəzi Seçki Komissiyasının (MSK) bu gün (dünən - red.) keçirilən iclasında fevralın 9-da keçirilmiş Milli Məclisə seçkilərlə əlaqədar 28 saylı…

23 Fevral 2020
  • GÜNDƏM
  • XuralTAC

“Jalə Bayramova barəsində cinayət işinin başlanması barədə xəbərlər əsassızdır”-DİN açıqlama yaydı

Daxili İşlər Nazirliyi (DİN) Jalə Bayramovanın barəsində cinayət işinin başlanması barədə yayılan məlumatıara aydınlıq gətirib. DİN-in Mətbuat Xidmətinin Lənkəran regional…

23 Fevral 2020
  • GÜNDƏM
  • XuralTAC

MSK Əli Əliyevin şikayətini təmin etmədi

Bu gün (dünən - red.) Mərkəzi Seçki Komissiyasının (MSK) iclasında Milli Məclisə seçkilərlə əlaqədar 17 saylı Yasamal Üçüncü Seçki Dairəsindən…

23 Fevral 2020
  • GÜNDƏM
  • XuralTAC

DTX 6 vəzifəli şəxsin həbs videosunu və adlarını yaydı-VİDEO, FOTOLAR

Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti (DTX) Neftçala rayonunda vəzifəli şəxslərin saxlanılması ilə bağlı açıqlama yayıb. Musavat.com-un xəbərinə görə, açıqlamada deyilir: "Azərbaycan Respublikasının…

22 Fevral 2020
  • GÜNDƏM
  • XuralTAC

YAP-ın deputatlığa namizədi həbs olundu

Xəbər verdiyimiz kimi, Dövlət Təhlükəsizlik Xidməti Neftçalada xüsusi əməliyyat keçirib və başda icra başçısı olmaqla bir neçə vəzifəli şəxs həbs…

22 Fevral 2020
  • GÜNDƏM
  • XuralTAC

Ayaz Mütəllibov: “Mən İlham Əliyevlə fəxr edirəm”

Azərbaycanın eks-prezidenti Ayaz Mütəllibov Space telekanalındakı "Sadə həqiqətlər" verilişinin qonağı olub. Virtualaz.org bildirir ki, veriliş zamanı keçmiş dövlət başçısı Azərbaycan Prezidenti…

22 Fevral 2020
Xural.COM